Orgaan- en weefseldonatie

Jaarlijks sterven enkele honderden mensen doordat organen niet tijdig beschikbaar komen. Ook aan donorweefsels is een grote behoefte. Donoren zijn van levensbelang.

Wanneer een overledene medisch gezien donor kan zijn, gaat een arts bij het Donorregister na wat de wens van de overledene is ten aanzien van donatie. Heeft de overledene niets laten registreren, dan vraagt de arts de nabestaanden om toestemming. Donatie bespreekbaar maken is niet eenvoudig en daarom worden zorgverleners hierin geschoold. De nabestaanden hebben vaak veel verdriet en het bespreken kan voor de zorgverlener een moeilijke opgave zijn. 

Toch is nadenken over orgaan- en weefseldonatie of het nemen van een besluit belangrijk. Niet alleen voor uzelf, maar ook voor uw naasten. Het is voor alle betrokkenen goed om te weten wat iemands beslissing over orgaan- en weefseldonatie is.

Uw vragen over orgaan- en weefseldonatie

Over orgaan- en weefseldonatie hebben veel mensen vragen. Vragen die ervoor kunnen zorgen dat velen nog geen besluit kunnen nemen of genomen hebben om donor te worden of niet. Antwoorden op veelvoorkomende vragen vindt u onderstaand. Mocht u desondanks meer willen weten over orgaan- & weefseldonatie dan is de donatiefunctionaris in Bronovo uw aanspreekpunt.

De donatiefunctionaris in Bronovo is mw. J. Blok en zij als volgt te bereiken: 

Telefonisch: op dinsdag van 9.00 - 15.00 uur op 070 - 312 41 60 en maandag en donderdag van 9.00 - 14.00 uur op 070 - 330 27 80 / 330 21 20
E-mail: donatiefunctionaris@bronovo.nl.

Veelgestelde vragen over orgaan- en weefseldonatie

Wat is orgaan- en weefseldonatie?

Orgaan- en weefseldonatie is het overbrengen van gezond weefsel en organen van een overleden patiënt op of in het lichaam van een andere patiënt.

Gechikte weefsels voor donatie zijn:

  • Huid
  • Botweefsel
  • Hoornvliezen
  • Hartkleppen
  • Bloedvaten.

Geschikte organen voor donatie zijn:

  • Hart
  • Nieren
  • Lever
  • Longen
  • Alvleesklier
  • Dunne darm.
Wie is geschikt om weefsels en organen af te staan?

Bijna iedereen is geschikt om donor te zijn. Zowel jonge en oude personen kunnen een ander nieuw leven geven of de kwaliteit van het leven van iemand anders verbeteren. Of u uiteindelijk geschikt bent als donor, hangt af van het moment, de oorzaak en de plaats van het overlijden.

Weefseldonatie is in veel gevallen mogelijk. Of u of een van uw naasten nu thuis, in een verzorgingshuis, verpleeghuis of ziekenhuis overlijdt, heeft geen invloed.

Orgaandonatie is mogelijk als u of een van uw naasten (dit noemen we de donor) op de Intensive Care afdeling is overleden en als de hersendoodprocedure is doorlopen. De hersendode donor krijgt kunstmatige beademing zodat de bloedcirculatie in tact blijft. Dit is nodig om de te doneren organen in goede conditie te houden. Deze vorm van orgaandonatie wordt heartbeating orgaandonatie genoemd.

In stichting Medisch Centrum Haaglanden en Bronovo is het mogelijk organen te donoren kort na overlijden op de Intensive Care afdeling volgens de DBD (Donation after Brain Death) procedure en na een hersendoodprocedure tijdens een DCD (Donation after Cardiac Death) procedure. De arts op de Intensive Care bepaalt na het toestemmingstraject voor welke procedure de donor in aanmerking komt. Meer informatie over deze vormen van orgaandonatie vindt u op http://www.transplantatiestichting.nl/medische-procedure.

De grootste groep orgaandonoren bestaat uit personen die zijn overleden als gevolg van een spontane hersenbloeding (45%), een (geïsoleerd) schedelhersenletsel (30%) en een primaire hersentumor (5%).

Leeftijdcriteria voor het doneren van organen(heart-beating)** en weefsels

  • Hart - tot ± 65 jaar
  • Longen -  tot ± 75 jaar
  • Nieren - geen leeftijdsbeperking
  • Lever - geen leeftijdsbeperking
  • Alvleesklier (geheel) - tot ± 60 jaar
  • Eilandjes van Langerhans - tot ± 75 jaar
  • Dunne darm - 1 tot ± 50 jaar
  • Hoornvlies - 2 tot 86 jaar
  • Huid - 20 tot 81 jaar
  • Bot- en peesweefsel - 17 tot 56 jaar
  • Hartkleppen man* - 1 tot 61 jaar
  • Hartkleppen vrouw - 1 tot 66 jaar
  • Bloedvaten 20 tot 46 jaar

* orgaandonoren tot 66 jaar

** bij non-heartbeating kunnen het hart en de dunne darm niet gedoneerd worden

Bron: Afdeling Donorvoorlichting van de Nederlandse Transplantatie Stichting

Wat zegt de Wet op de orgaandonatie?

Bij ieder overlijden is de betrokken arts verplicht om na te gaan of de overledene geschikt is voor orgaan- of weefseldonatie.

Dit gebeurt op basis van criteria van de Nederlandse Transplantatie Stichting en hiervoor zal hij of zij een donatieformulier invullen. De criteria voor orgaan- en weefseldonatie en het invullen van het donatieformulier helpen de arts te bepalen of de overledene een potentiële donor is.

Indien dit het geval is, dan raadpleegt hij/zij hoe de overledene zich heeft laten registreren in het Donorregister. In dit register kan iedereen die twaalf jaar of ouder is en in Nederland woont zijn of haar keuze over orgaan- en weefseldonatie vastleggen.

Hoe geef ik (geeft iemand) toestemming voor donatie?

Donatie is uitsluitend mogelijk met toestemming van u of uw naasten (potentiële donor).

Artsen zijn verplicht na het overlijden van een potentiële donor het donorregister te raadplegen. In dit donorregister kan iedereen vanaf 12 jaar laten vastleggen wat de wens is voor orgaan en weefseldonatie. Helaas heeft ruim 60% van de Nederlanders zich nog niet laten registreren.

In het register kunnen u of uw naasten de volgende keuzen laten vastleggen:

  • Keuze 1: Ik geef toestemming
  • Keuze 2: Ik geef geen toestemming
  • Keuze 3: Ik laat mijn nabestaanden beslissen
  • Keuze 4: Ik laat de keuze over aan een specifiek persoon.

Bekijk ook de animatie: registreren hoe gaat dat?

Iedere Nederlander krijgt in het jaar waarop hij/zij 18 wordt een registratieformulier toegestuurd. Uw registratie, of de registratie van uw naasten, kunt u of kunnen zij op ieder gewenst moment veranderen.

Wilt u, of willen uw naasten, zich laten registreren en heeft u of hebben zij een formulier nodig? Dan kunt u mailen naar donatiecoordinator@mchaaglanden.nl of surfen naar www.donorvoorlichting.nl.

Wat gebeurt er als een overleden donor zich niet heeft laten registreren?

Het komt helaas nog heel vaak voor dat de overledene geen keuze heeft laten vastleggen.

In dat geval zal u, of uw naasten, een beslissing moeten nemen. U of uw naasten krijgen enige tijd om over donatie na te denken. Dit is voor sommigen een hele moeilijke opgave. De verpleegkundige en arts hebben de taak u, of uw naasten te begeleiden en bij te staan. De arts zal aan u of uw naasten de donatievraag stellen. De wachtlijsten voor een transplantatie zijn enorm.

Actuele cijfers vindt u op www.transplantatiestichting.nl/cijfers.

Wie regelt de gehele donatieprocedure in Stichting MCH en Bronovo-Nebo?

De donatiecoördinator zorgt ervoor dat iedereen in het ziekenhuis alert is op het belang van orgaan- en weefseldonatie en ziet erop toe dat de Wet op de Orgaandonatie wordt nageleefd.

Sinds 2005 heeft Bronovo een donatiecoördinator. De taak van de donatiecoördinator is dat er in Bronovo bij alle overledenen aandacht is voor orgaan- en weefseldonatie en dat er naar tevredenheid van alle zorgverleners en de nabestaanden uitvoering wordt gegeven aan een correcte donatieprocedure. De donatiecoördinator levert met haar werk een belangrijke bijdrage aan de oplossing voor het dringende tekort aan organen en weefsels voor transplantatiedoeleinden.

De donatiecoördinator geeft binnen het ziekenhuis scholing en voorlichting aan artsen en verpleegkundigen over verschillende aspecten rondom donatie en transplantatie. Verder registreert en evalueert de donatiecoördinator of de artsen en verpleegkundigen bij alle overledenen volgens de regels hebben gehandeld en bespreekt dit met hen. Daarnaast is de donatiecoördinator een vraagbaak voor iedereen in het ziekenhuis die iets over orgaan- en weefseldonatie wil weten. De donatiecoördinator is een centraal aanspreekpunt voor donatiezaken. Het informeren over de mogelijkheid om een orgaan of weefsel af te staan is een andere belangrijke taak.

De donatiecoördinator is ook lid van de commissie Orgaan- en Weefseldonatie van Bronovo, waarin ook een aantal artsen, verpleegkundigen en de transplantatiecoördinator zitting hebben. De commissie ontwikkelt beleid en geeft informatie en advies over orgaan- en weefseldonatie.

Heeft u vragen?

Neem gerust contact op met de donatiecoördinator, mevrouw J. Blok of mevrouw M. Huijzer Zij zijn bereikbaar:

Hoe verloopt de donatieprocedure in Stiching MCH en Bronovo-Nebo?

De orgaanprocedure start als de donor toestemming heeft laten vastleggen, of wanneer dat niet het geval is, u of uw nabestaanden toestemming hebben gegeven voor donatie.

  • Met de dienstdoende transplantatiecoördinator uit Amsterdam, Leiden of Rotterdam wordt contact gezocht om de donor te bespreken.

  • De transplantatiecoördinator zorgt voor aanmelding bij het orgaancentrum, de Nederlandse transplantatestichting. Er zijn veel gegevens nodig zoals lengte, gewicht en bloeduitslagen. Ook gaat de transplantatiecoördinator nogmaals na of de diagnostiek naar hersendood op de juiste manier heeft plaatsgevonden en is vastgelegd op het hersendoodformulier.

  • Wanneer tijdens de voorbereiding aan alle voorwaarden is voldaan, kan de uitnameprocedure plaatsvinden op de operatie afdeling van Stichting MCH en Bronovo-Nebo. Dit kan alleen wanneer er een geschikte ontvanger is gevonden. De uren voorafgaand aan de uitnamen zijn voor IC-personeel en u of uw naasten intensief. Het is van groot belang de donor stabiel te houden tot aan de donoroperatie.Een gespecialiseerd chirurgisch team komt naar Stichting MCH en Bronovo-Nebo voert de operatie uit. Deze operatie kan tussen de 2 en 7 uur duren.
  • Tijdens de eerste fase van de operatie blijft de circulatie intact en daarom is het noodzakelijk dat een anesthesist ondersteuning verleent. Na enige tijd gaat men over op orgaanpersfusie met gekoelde persfusievloeistof. Op dat moment wordt de beademing gestopt en treedt de circulatiestilstand op.
  • In de tweede fase van de operatie worden de organen in een bepaalde vaste volgorde uitgenomen en (steriel) verpakt.
  • Vervolgens wordt de operatiewond zorgvuldig gesloten met hechtingen en verbandmateriaal.

Uitnemen van weefsels (met uitzondering van bot- en peesweefsel) gebeurt bijna altijd in het mortuarium. Ook hiervoor komt een speciaal team van mensen in het ziekenhuis.

Bij beide vormen van donatie is het belangrijk om het volgende te weten:

  • De overledene kan op de gebruikelijke manier worden begraven of gecremeerd.
  • De overledenen kan op de gebruikelijke manier worden opgebaard. Belangrijk om te weten is dat de overledene een extra bleke huidskleur heeft na een orgaandonatieprocedure.
  • Indien gewenst kan de overledene ook thuis opgebaard worden.

Bron: Afdeling Donorvoorlichting van de Nederlandse Transplantatie Stichting

Wat is hersendood?

Het Landelijke hersendoodprotocol is de wettelijke norm voor het vaststellen van de hersendood.

Hersenen hebben constant zuurstofrijk bloed nodig. Wanneer de hersenen – bij een normale lichaamstemperatuur en zonder beïnvloeding van medicijnen – langer dan een paar minuten geen zuurstofrijk bloed krijgen, zijn zij totaal en onherstelbaar beschadigd. Hierdoor vallen alle hersenfuncties voor altijd uit. Zelfs met medicijnen en kunstmatige beademing kan het bloed de hersenen niet meer bereiken. De donor is dan overleden.

Door de kunstmatige beademing ziet de hersendode donor er niet dood uit. De donor lijkt te slapen, heeft een normale huidkleur en voelt warm aan. Op de monitor is een hartslag te zien. Toch is de donor overleden.

Bekijk ook de animatie: wat betekent hersendood?

Is iemand die hersendood is wel echt overleden?

Bij hersendood is iemand ook daadwerkelijk en definitief overleden.

Een mens is hersendood als alle hersenfuncties voor altijd zijn uitgevallen en de hersenen en de hersenstam geen prikkels meer kunnen produceren en ontvangen. Dit is onomkeerbaar. Voor u of uw nabestaanden is het niet altijd eenvoudig te bevatten dat hun dierbare is overleden door alle apparatuur (beademing, monitoring) die volop functioneert.

Waarom is er vaak zo'n tijdsdruk bij orgaandonatie?

De donor moet kunstmatig beademd blijven na het vaststellen van de hersendood. Deze beademing is nodig om de circulatie op gang te houden, maar dit kan niet onbeperkt. Deze vorm van orgaandonatie noemen we, zoals eerder uitgelegd, heartbeating orgaandonatie. Bij een hersendode donor is altijd sprake van een snelle achteruitgang van de bloeddruk en circulatie. Vandaar de tijdsdruk.

Daarnaast moeten de vitale organen na de uitnamen bij de donor in vaak zeer korte tijd worden getransplanteerd naar het lichaam van de ontvangende patiënt. Anders loopt de kwaliteit van het orgaan zodanig terug dat deze niet meer geschikt is voor transplantatie.

Voor het uitnemen van de organen moeten de ontvangende patiënten bekend zijn en moeten deze patiënten voorbereid worden op hun naderende transplantatie. Dit gebeurt heel zorgvuldig. Het is belangrijk voor u of uw nabestaanden dat er niet onnodig organen worden uitgenomen.

Een orgaandonatieprocedure duurt in totaal tussen de 6 en 15 uur. Voor u of uw nabestaanden is deze periode vaak moeilijk. Helemaal omdat u of uw nabestaanden meestal niet voorbereid bent of zijn op de vraag of er gedoneerd mag worden.

Bij weefseldonatie is er veel minder tijdsdruk, de weefsels kunnen tot vierentwintig uur na het overlijden (mits lichaam gekoeld in het mortuarium), worden uitgenomen. Bekijk ook de animatie: Weefseldonatie in beeld

Bron: Afdeling Donorvoorlichting van de Nederlandse Transplantatie Stichting

Wat gebeurt er na de donatie?

Weefseldonatie

Bij weefseldonatie begeleiden en informeren de arts en verpleegkundigen van de afdeling waar de donor is overleden de nabestaanden. Na enkele weken krijgen de nabestaanden, als zij dit wensen, van de donatiefunctionaris een brief over het resultaat van de weefseldonatie. Ook kunnen zij telefonisch of per post informatie van de donatiefunctionaris krijgen over de uitgevoerde procedure. Gever en ontvanger blijven naar elkaar toe anoniem. De donatiefunctionaris controleert of de gehele procedure correct is verlopen.

Orgaandonatie

De begeleiding van de nabestaanden tijdens en na de donatieprocedure is een taak van de transplantatiecoördinator samen met de verpleegkundigen en artsen van Bronovo. U of uw nabestaanden ontvangen van de transplantatiecoördinator een brief waarin staat hoe de transplantatie is verlopen.

Na 4 tot 6 weken kunnen u of uw nabestaanden, als dit gewenst is, een huisbezoek krijgen van de transplantatiecoördinator. Tijdens dit bezoek wordt de gevolgde procedure nog eens uitgelegd en worden uw vragen, of die van uw nabestaanden, beantwoord. Veel nabestaanden maken hier gebruik van. De gever en ontvanger blijven naar elkaar toe anoniem. De donatiefunctionaris controleert of de gehele procedure correct is verlopen.

Hoe komt het donororgaan of -weefsel bij de ontvangende patiënt?

De Nederlandse Transplantatie Stichting (NTS) is door de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) als Orgaancentrum aangewezen. De NTS bemiddelt bij het ontvangen, typeren en vervoeren van organen van donoren. Ook wijst de NTS de organen toe aan geschikte ontvangers. De NTS heeft een deel van de uitvoering van deze orgaancentrum taken in handen gelegd van Eurotransplant International (ETI).

ETI verzorgt de internationale uitwisseling voor organen. Het werkterrein van ETI omvat Nederland, België, Duitsland, Luxemburg, Kroatië, Oostenrijk en Slovenië. Door de internationale uitwisseling is de kans groter een passend donororgaan te vinden voor een patiënt op de wachtlijst. Bovendien kunnen dankzij de internationale samenwerking hoogurgente patiënten en specifieke patiëntengroepen, zoals kinderen, beter worden geholpen.

Meer informatie over weefselbanken:
- Bislife
- Euro Tissue Bank

Bron: Afdeling Donorvoorlichting van de Nederlandse Transplantatie Stichting