Melanoom - zelfonderzoek

Instructie voor zelfonderzoek bij een melanoom.

Inleiding
Omdat bij u een melanoom van de huid verwijderd werd, ontvangt u van uw arts een instructie om uw huid en lymfklieren zelf te onderzoeken.  

Zoals uw behandelende arts heeft uitgelegd, heeft de patholoog na microscopisch onderzoek van het melanoomweefsel de dikte van uw melanoom gemeten, de zgn. Breslowdikte. Hieruit kan het vooruitzicht op genezing (prognose) worden afgeleid.
Bij u was sprake van een vroege vorm van melanoom met een Breslow-dikte van 1 millimeter of minder dan 1 millimeter, waardoor u uitstekende vooruitzichten heeft op genezing. Bij zulke uitstekende vooruitzichten op genezing en een overlevingskans die de honderd procent benadert, is het niet nodig dat controle door een arts plaatsvindt. Patiënten kunnen vergrote lymfklieren en/of huidafwijkingen net zo goed of eerder dan een arts opmerken.  

Wel wordt voor alle zekerheid aanbevolen dat u zelf eens per 2 maanden aandachtig uw huid en lymfklieren inspecteert en bij twijfel zonodig terugkomt naar de polikliniek tot 3 jaar na de operatie. Voorwaarden hierbij zijn, dat u moet weten waar u op moet letten en dat u weet hoe u de polikliniek voor een snelle afspraak (binnen 3 weken) kunt bereiken. Hiervoor is deze uitleg en instructie bedoeld.  

Zelfonderzoek van de lymfklieren
Het onderzoeken van de lymfklieren heeft met het opsporen van uitzaaiingen (metastasen) te maken. De kans op uitzaaiingen is erg klein bij melanomen met een Breslow-dikte van 1millimeter of minder. Dit is ook de reden dat routinecontroles door een arts zijn afgeschaft. Uit onderzoek blijkt dat veel patiënten vergrote lymfklieren eerder opmerken dan de arts. Bij uitzaaiingen komen tumorcellen meestal terecht in de lymfklieren van de oksels, liezen of hals, afhankelijk van de plaats op het lichaam waar het melanoom zich bevond. Doordat lymfklieren opzetten en ook niet meer kleiner worden na verloop van tijd kunnen metastasen ontdekt worden. Bij een normale lymfklier moet men denken aan een flinke erwt, bij een opgezette lymfklier meer aan een tuinboon van zo'n 1-2 centimeter groot. Lymfklieren liggen onder de huid en zijn alleen bij magere mensen gemakkelijk te voelen.  

Voor het onderzoek op opgezette lymfklieren moet u - door met uw vingers wat druk uit te oefenen - onder de huid nagaan of u stevige structuurtjes voelt. (De vergelijking met een erwt en tuinboon gaat ook hier op). Ze liggen los van de ondergrond en verspringen onder uw vingers. De linkeroksel onderzoekt u met uw rechterhand en omgekeerd. Met name als het melanoom op de romp zat, is het goed alle lymfklierstations te onderzoeken. Bij een melanoom op een arm of been kunt u volstaan met de bijbehorende oksel of lies. De arts of verpleegkundige zal een keer voordoen hoe u de lymfklierstations moet onderzoeken. Voor het zelfonderzoek van de lymfklieren is het soms handig dit tijdens het douchen te doen, omdat dit gemakkelijker gaat met wat zeep op uw huid.  

Zorg ervoor dat u geen haast heeft of afgeleid wordt, zodat u met aandacht kunt voelen. Als u weet hoe uw hals, oksel of lies gewoonlijk aanvoelen is het niet zo moeilijk een verschil op te merken.  Vergelijk beide kanten met elkaar. Wanneer u meent dat de klieren opgezet zijn, kunt u eerst drie weken afwachten. Lymfklieren kunnen immers ook opgezet zijn als ze bezig zijn met hun 'gewone' functie, het wegwerken van een infectie. Als na drie weken de lymfklier nog steeds is opgezet, neemt u contact op met de polikliniek om een snelle afspraak te maken!  

Instructie voor het onderzoek van de huid
Bij inspectie van de huid gaat het om twee zaken:

1. veranderingen van bestaande moedervlekken;
2. ontstaan van nieuwe moedervlekken.  

Bestaande moedervlekken
Bestaande moedervlekken mogen niet: groter worden van kleur veranderen van vorm veranderen jeuken, steken of pijn doen korstjes vertonen of bloeden.
Het belangrijkste punt bij het inspecteren van uw huid is de kans op een tweede melanoom. Deze kans is klein: bij slechts 3 van de 100 personen die al een melanoom hebben gehad, ontstaat een tweede melanoom. Meestal is een tweede melanoom veel dunner dan de eerste.  

Nieuwe moedervlekken
Het komt niet veel voor dat mensen boven de 30 jaar nog nieuwe moedervlekken krijgen. En vooral niet dat deze moedervlekken groter zijn dan hooguit 5 millimeter. Mocht een moedervlek toch steeds langzaam groter worden, tot boven de 5 mm, wordt geadviseerd een controleafspraak te maken.
Als er een moedervlek ontstaat die snel dikker wordt/groeit, kan er sprake zijn van een speciaal type melanoom, het nodulaire melanoom. Dit type melanoom is zeldzaam. Het is moeilijk hierover goede voorlichting te geven, omdat iedereen met het toenemen van de leeftijd pigmentvlekken en ouderdomswratten krijgt, die totaal onschuldig zijn.  

Mocht er op uw huid een snelgroeiende moedervlek tot ontwikkeling komen, dan is een controlebezoek nodig.  

Zelfonderzoek van de huid
Elke twee maanden kiest u een rustig moment voor het zelfonderzoek. Voor het inspecteren van de huid heeft u een grote spiegel nodig en de mogelijkheid ook uw rug in de spiegel te kunnen bekijken. Onderzoek de huid over het gehele lichaam. U kunt natuurlijk ook hulp vragen bij het inspecteren van de moedervlekken op uw rug. Dat moet dan natuurlijk wel steeds dezelfde persoon zijn.  

Bij het bekijken van de moedervlekken strijkt u met uw hand lichtjes over de vlekken heen om te voelen of deze anders aanvoelt dan de andere moedervlekken. Een veranderende moedervlek die misschien een melanoom wordt, veroorzaakt vaak een vreemd gevoel, zoiets als jeuk of irritatie, maar soms ook een meer onbestemd gevoel.  

Onderzoek van het litteken
In zeldzame gevallen kan ter plaatse van het litteken het melanoom terugkomen. Dit heet een lokaal recidief. Om dit op te sporen wordt het litteken goed bekeken op het ontstaan van pigmentvlekken en wordt gevoeld of het litteken soepel aanvoelt en er geen knobbeltjes in het diepere weefsel zijn te voelen. Het litteken is pas goed te beoordelen enkele maanden na de operatie.    

Afspreken voor een bezoek aan de polikliniek
De Polikliniek Dermatologie is alleen op afspraak te bezoeken. Hiervoor belt u de polikliniek op telefoonnummer 070 - 312 44 03 van 08.30 - 12.00 uur en van 13.45 - 16.00 uur.
De Polikliniek Heelkunde is alleen op afspraak te bezoeken. Hiervoor belt u de polikliniek op telefoonnummer 070 - 312 43 59 van 09.00 - 11.30 uur en van 14.00 - 15.30 uur.