Hart- en vaatziekten - psychosociale gevolgen van

Iets aan je hart? Wat doet dat met je?
Psychosociale gevolgen van hart- en vaatziekten

Ons hart is niet alleen de motor die ons lichaam van zuurstofrijk bloed voorziet, het is ook het emotionele centrum van ons lichaam. We dichten verschillende emoties aan ons hart toe en vinden dit vaak terug in uitdrukkingen: iets moet me van het hart; je hart luchten; hart voor de zaak hebben en zij heeft een hart van goud. Een hapering aan ons hart heeft dan ook vaak niet alleen medische gevolgen, maar kan ook emotionele, persoonlijke, relationele of maatschappelijke gevolgen hebben.

Psychische gevolgen

U kunt het gevoel hebben uit evenwicht of balans te zijn, dit kan zich uiten in bijvoorbeeld:

• angst voor lichamelijke inspanning, waaronder ook seksuele inspanning
• niet alleen durven zijn
• bang zijn voor de nacht of onrustig slapen
• 24 uur per dag het hart ‘voelen’
• stemmingswisselingen
• lusteloosheid, prikkelbaarheid, emotioneel zijn
• vergeetachtigheid en concentratieproblemen
• weinig zelfvertrouwen hebben of zich afhankelijk van anderen voelen

Vicieuze cirkel
Het is begrijpelijk dat mensen bezorgd zijn of zelfs angstig worden voor een herhaling van de hartklachten. Door wat u heeft meegemaakt bent u veel oplettender geworden en het is vaak moeilijk om verschillende gevoelens/klachten te onderscheiden. Angstgevoelens kunnen op zichzelf weer klachten geven die lijken op die van het hart zoals benauwdheid, kortademigheid, hartkloppingen en een onrustig gevoel, transpireren en gespannenheid. Deze klachten en gevoelens zijn een normale reactie van het lichaam op spanning maar kunnen ook zorgen voor meer angst of ongerustheid. Zo ontstaat er een vicieuze cirkel waarbij de angst of ongerustheid een eigen leven gaat lijden.

Ontkenning
Het tegenovergestelde van ongerustheid/angst kan ook gebeuren. Er zijn mensen die juist de neiging hebben om hun oude leefpatroon direct weer op te pakken, alsof er niets gebeurd is. Hiermee probeert men het gebeurde zo snel mogelijk te vergeten, want de confrontatie kan te heftig zijn. Dit kan heel moeilijk zijn voor de partner/naastbetrokkenen, die zich bijvoorbeeld wel zorgen maken.

Emotioneler/prikkelbaar
Een (acuut) hartprobleem kan -  zoals eerder vermeld -  zeer aangrijpend zijn. Veel mensen ervaren daarna dat ze sneller van slag zijn. Het incasseringsvermogen is tijdelijk verminderd,  het is u allemaal heel snel teveel. Voor de omgeving kan dat moeilijk zijn, omdat uw reacties mogelijk heftiger zijn dan dat ze van u gewend zijn.

Boosheid
U kunt het gevoel hebben dat uw lichaam u in de steek heeft gelaten en dat kan u heel boos, soms zelfs woedend maken. Het voelt gemeen en onrechtvaardig dat u dit overkomt en u vraagt zich af: waarom? Deze boosheid kan zich richten op de mensen in uw omgeving, de artsen, maar ook op uzelf.

Somberheid/depressie
Wanneer de boosheid en teleurstelling vooral tegen u zelf gericht zijn, dan kan dat leiden tot depressieve reacties. U voelt zich hierbij somber en terneergeslagen, u bent uw belangstelling kwijt voor zaken waar u normaal juist van genoot, u voelt zich heel erg moe. Ook kan de eetlust verminderd zijn en het slapen gaat ook niet zoals u dat gewend was.

Al deze reacties en emoties behoren tot het normale herstelproces na een hartaandoening. Het is een tijdelijk en voorbijgaand proces. Het gaat erom dat er langzaam een nieuw evenwicht wordt gevonden, waarbij het nodig kan zijn om uw gedrag aan te passen of te veranderen.

Sociale gevolgen 

Omgeving
Terwijl u voelt wat u voelt is het voor de omgeving vaak onzichtbaar wat u mankeert. Uiterlijk ziet u er vaak weer goed uit, maar van binnen kan het evenwicht nog zoek zijn.
In het begin is er veel belangstelling, maar op gegeven moment wordt de belangstelling minder en kunt u het gevoel krijgen dat men vindt dat het nu maar over moet zijn. Maar dat hoeft niet altijd zo te zijn. Het lichaam mag dan wel gerepareerd zijn, maar u moet nog verwerken wat er allemaal met u gebeurd is en dit duurt soms langer dan u zelf zou willen.

Partners en naastbetrokkenen
Partners hebben vaak ook een moeilijke tijd achter de rug en vanuit hun eigen onzekerheid kan overbezorgdheid ontstaan. Het blijft belangrijk eerlijk en open met elkaar te communiceren, waardoor overbezorgdheid sneller te bespreken en te signaleren is.
Uiteindelijk is het belangrijk dat u weer elkaars gelijke wordt. Pak ook ieder uw eigen activiteiten weer op, zoals voorheen.
Als patiënt staat u vaak in het middelpunt van de belangstelling. Terwijl de partner het gevoel kan krijgen er alleen voor te staan.
Soms voelt hij/zij zich een beetje tekort gedaan en tegelijk schamen zij zich voor dat gevoel. Geef uw partner/naastbetrokkenen daarom ook de gelegenheid om te praten over hun eventuele angsten en onzekerheden en over hun ervaringen rond het hartincident.

Alleenstaand
Wanneer u alleen woont kan het zijn dat een luisterend oor en hulp minder vanzelfsprekend aanwezig zijn. Familie en vrienden willen waarschijnlijk best helpen, maar het initiatief zal vaak van u zelf moeten komen.
Bel wanneer nodig, zelf vrienden en kennissen op, want niet iedereen weet dat er praktische hulp nodig is of kan zich een houding geven tegenover iemand die een hartaandoening heeft gehad.

Seksualiteit
Als u twee trappen kunt oplopen zonder extreem kortademig te raken, dan is er over het algemeen geen enkel bezwaar tegen seksuele inspanning .
Sommige medicijnen (plasmiddelen, bètablokkers) kunnen de seksualiteit beïnvloeden. Breng seksualiteitsproblemen bij uw arts ter sprake; soms is aanpassing van medicatie mogelijk. Maar praat vooral ook met uw partner over uw (seksuele) gevoelens en mogelijkheden.

Revalidatie
Na een hartaandoening, kunt u zich afvragen wat u nog kunt en wat u moet laten. Mag ik nog sporten? Wat gebeurt er als ik mij druk maak in het verkeer? Moet ik mijn eetpatroon aanpassen? Hartrevalidatie bevordert uw herstel en conditie, geeft antwoord op praktische vragen en helpt u daarmee de draad van het leven weer op te pakken. U kunt verwezen worden door uw specialist, huisarts of bedrijfsarts.

Meer informatie
Aanvullende informatie treft u aan in de brochures van de Nederlandse Hartstichting. Deze heeft ook  een speciale Informatielijn. Het gratis nummer is: 0800 -  3000 300 (maandag t/m vrijdag 09.00 - 17.00 uur).

De Hart & Vaatgroep is een patiëntenorganisatie van en voor mensen met een hart- of vaatziekte. Zowel landelijk als regionaal richt De Hart&Vaatgroep zich op informatievoorziening, lotgenotencontact, leefstijlmanagement en collectieve belangenbehartiging. Tel: 030 - 6594657 of www.hartenvaatgroep.nl.

Ook op internet vindt u veel informatie via: www.hart.pagina.nl
Voor hartrevalidatie kunt u terecht bij Capri-Bronovo Hartrevalidatie, tel: (070) 314 30 30.
Wij wensen u een spoedig en goed herstel. 

Medisch Maatschappelijk Werk
Capri-Bronovo Hartrevalidatie
Uitgave: oktober 2009/72