U bevindt zich hier: Bronovo / Patiënten en bezoekers / Patiëntenvoorlichting / Afkolven van...

Afkolven van moedermelk

Het afkolven van moedermelk

Inleiding
In deze folder vindt u informatie over het afkolven van moedermelk. Afkolven is het op gang brengen of in stand houden van de melkproductie met de hand of met behulp van een kolfapparaat.
Tijdens uw verblijf in het ziekenhuis kunt u gebruik maken van een 2-fase kolf (Symphony van Medela).

Redenen om te kolven

Uw baby is opgenomen op de kinderafdeling.
Uw baby kan nog niet zo krachtig aan de borst drinken: kolf dan nadat u uw baby aan de borst hebt laten drinken, dit ter stimulatie van de melkproductie.
Het duurt wat langer voor de borstvoeding op gang komt en uw baby valt meer dan 10 % af.
Ter genezing van pijnlijke tepels (tepelkloven). Het is soms verstandig om gedurende 24 uur of wat langer te kolven. Bij het herstarten van de borstvoeding wel alert zijn op de juiste manier van aanleggen omdat niet goed aanleggen meestal de oorzaak van tepelkloven is.
Ter verbetering van de vorm van de tepels, zodat de baby beter houvast heeft. Kolf dan kort voordat u uw baby aan wilt leggen.
Bij ernstige stuwing rond de 4e dag na de bevalling.
U wilt een keertje weg zonder de baby of weer gaan werken.
In zeldzame gevallen moet de moeder tijdelijk medicijnen gebruiken die niet verenigbaar zijn met het geven van borstvoeding.

Manieren van afkolven
Er zijn verschillende manieren van afkolven. Het is belangrijk dat u een manier kiest waar u zich prettig bij voelt. U bent natuurlijk vrij uw eigen kolfapparaat te gebruiken als u dat al heeft. Los van de manier van kolven is het belangrijk dat u zich realiseert dat kolven een vaardigheid is die u moet leren. Het duurt, normaal gesproken, een aantal dagen voor de melkproductie op gang is. De eerste keren dat u gaat kolven komen er misschien niet meer dan enkele druppels moedermelk. Dat is heel normaal.

Met de hand
Als u incidenteel wilt kolven kan dit met de hand, volgens de marmet methode. Deze methode kan ook in de eerste dagen gebruikt worden. De melk wordt dan op een lepeltje of in een cupje opgevangen en kan direct aan de baby gegeven worden.

Zet de duim en wijsvinger 2,5 tot 4 cm achter de tepel (neem niet de tepelhof als uitgangspunt omdat deze bij alle vrouwen verschillend is).
Plaats de duim boven en de vingers onder de tepel ( de zogenaamde C-greep).
Duw de borst naar de ribben toe.
Rol de vingers naar voren.
Knijp voorzichtig met duim en vingers in een ritmische beweging.
Het kan even duren voor er wat druppels melk komen of de voeding begint te lopen.
Verplaats de vingers rondom de borst en herhaal de cyclus.
Vermijd het om in de tepels te knijpen of eraan te trekken.

Elektrisch kolven
Als de melkproductie met een kolf op gang gebracht moet worden verdient een elektrische kolf de voorkeur. Deze is voor de moeder het minst vermoeiend en bootst het best de zuigbewegingen van de baby na. Hierdoor komt de melkproductie goed op gang.

In het ziekenhuis kunt u gebruikmaken van een elektrische kolf en krijgt u er een disposable kolfset bij. Deze kolfset kunt u slechts tijdelijk gebruiken. Als u na ontslag nog moet blijven kolven kunt u eenzelfde kolf huren bij de Thuiszorgwinkel. U koopt er dan een dubbele kolfset bij die u kunt blijven gebruiken: deze is uw eigendom.

Het is niet noodzakelijk om direct een kolfapparaat aan te schaffen. Het is beter te wachten tot duidelijk wordt hoe het met de baby en het opbouwen van de melkproductie gaat. Daarna kunt u een keuze maken om te blijven huren of een apparaat te kopen wat past bij uw situatie.

Wanneer u langere tijd moet gaan kolven is het prettig om beide borsten tegelijk af te kolven. U plaatst dan op elke borst een kolfsetje. Het voordeel hiervan is dat u beide borsten in ongeveer 10-15 minuten heeft gekolfd. Dubbel kolven stimuleert de melkproductie en het vetgehalte in de melk stijgt. Dit komt mede doordat de toeschietreflex in beide borsten benut wordt.

Dubbel kolven is vooral aan te bevelen bij moeders die langdurig moeten kolven (bijvoorbeeld bij premature baby’s) en bij moeders die een tweeling hebben.

Het principe van elektrisch kolven.
De kolf die wij u aanbieden is de Symphony van Medela. Deze heeft twee programma’s. U start met het Preemie + programma na de geboorte tot u drie achtereenvolgende kolfsessies 20 ml melk heeft gekolfd. Dan gaat u het standaard programma gebruiken.
Preemie + 1.0
Druk op de Aan/Uit toets, gevolgd door de toeschiettoets (binnen 10 sec.) Pas het vacuüm tijdens het kolven aan door de enige knop met de klok mee (meer) of tegen de klok in (minder) te draaien.Het programma gaat dan onafgebroken lopen. Het bestaat uit een serie verschillende stimulatie-, expressie- en pauzeerfasen. Als het programma klaar is, wordt op het scherm ’Gedaan’ weergegeven.
Standaard 2.0
Het standaardprogramma wordt automatisch gestart als u de pomp start. Pas ook bij dit programma het vacuüm weer aan tijdens het kolven door aan de knop op de kolf te draaien.In de eerste fase, de stimulatiefase, wordt de toeschietreflex opgewekt door een lage zuigkracht en een hoge frequentie. Na twee minuten schakelt de pomp automatisch over op de kolffase waarbij een hogere zuigkracht en een lage frequentie worden gebruikt. Deze twee fasen zijn te vergelijken met het zuig- en drinkpatroon van een baby aan de borst (als de melk stroomt, gaan baby’s ook langzamer, met lange teugen drinken). Dit programma stopt niet uit zichzelf. Na 15 minuten kunt u de kolfmachine uitzetten.

Hoe vaak gaat u kolven?
Om de borstvoeding op gang te brengen adviseren wij u zes tot acht keer per 24 uur te kolven. Begint u bij voorkeur zo snel mogelijk na de bevalling, liefst binnen zes uur.

U kolft overdag elke drie uur (probeer eerst uw kindje aan te leggen als dat mogelijk is). Het is verstandig ook ’s nachts te kolven omdat dit het normale gedrag van de baby het meest nabootst. Nachtelijk kolven is stimulerend voor de melkproductie en het voorkomt dat uw borsten overvol raken. Overvolle borsten zijn pijnlijk en remmen de productie.

Het is belangrijk om een goede melkproductie op te bouwen in de beginperiode zodat er voldoende melk is als uw baby daaraan toe is.

Bij afname van de melkproductie is het verstandig wat vaker te gaan kolven. Hoe vaker u kolft, hoe meer melk er geproduceerd wordt. (het heeft geen zin om langer te gaan kolven: beter vaker kolven dan minder vaak en lang)

Omdat afkolven een onnatuurlijke manier is om de borsten te legen, duurt het toeschieten van de melk bij sommige moeders langer. Om het toeschieten te bevorderen volgen hier enkele tips:

Kolven naast uw baby.
Kolven na (huid)contact met uw baby.
Kijken naar een foto van uw baby.
Kolven op een plek waar u prettig zit en niet gestoord wordt.
Beide borsten tegelijk afkolven.
Warmte toedienen op de borst voor het kolven (warme doek of douche).
Masseren van de borst voor en/of tijdens het kolven.
Glas water of sap drinken tijdens het kolven.
Zoek afleiding in de vorm van televisie kijken of het lezen van een tijdschrift of boek.

Benodigdheden

Elektrische kolf
Afkolfsets
Opvangflesjes
Stickers
Pen
Katoenen luier

Werkwijze

Zorg dat alles klaar staat en was uw handen. Droog uw handen goed af.
Maak de kolfset klaar door het kolfsetje op het schone flesje te draaien en de slangen aan het apparaat te bevestigen.
Leg een katoenen luier onder de borsten, deze vangt de gelekte melk op.
Om de toeschietreflex te bevorderen kunt u warme doeken op uw borsten leggen of ze zachtjes masseren, strijken en schudden.
Plaats de borstschilden recht op de tepels tegen de borsten.
Zet het kolfapparaat aan door op het linker knopje te drukken.
Kolven is een vaardigheid die, net als het geven van borstvoeding, geleerd moet worden. De melkproductie moet op gang gebracht worden en het gaat de eerste keren nog om kleine beetjes melk. Tijdens het kolven kunt u de vacuümstand iets hoger zetten maar het kolven moet prettig blijven aanvoelen (een hogere vacuümstand is geen garantie voor een hogere melkopbrengst).
Na het kolven de zuigkracht stilzetten, het vacuüm verbreken en het kolfsetje van de borst nemen.
Controleer of de borst na het kolven soepel aanvoelt. Als u nog harde plekken in de borst voelt, kunt u deze masseren en de kolf nog even aanzetten waardoor de borst zo volledig mogelijk geleegd wordt. Bij dubbel kolven kunt u met één borst verder gaan, zodat u de borst met uw andere hand tijdens het kolven kunt masseren.
Verdeel een druppel moedermelk over de tepel en laat deze aan de lucht drogen.
Breng schone borstkompressen aan.
Sluit het flesje met moedermelk zo snel mogelijk, plak er een sticker op met de naam van de baby, de datum en tijd van het kolven. Laat de melk in de koelkast zetten of naar uw baby brengen.
Na gebruik moet u de kolfset met koud en daarna met warm water omspoelen, goed afdrogen en in de plastic box bewaren.
De kolfset moet 1 x in de 24 uur worden uitgekookt gedurende 10 minuten of kunnen worden meegewassen in de vaatwasser, volledig programma. Ook kan er gebruikt gemaakt worden van een magnetron of stoomsterilisator, raadpleeg hiervoor de gebruiksaanwijzing.
In het ziekenhuis worden de afkolfsets voor u uitgekookt zolang u hier opgenomen bent. Overleg hierover met de verpleegkundige.

Als de productie op gang is
Wanneer de melkproductie op gang gekomen is, kolft u zolang er melk komt maar in ieder geval ongeveer 10-15 minuten per borst. Tijdens het kolven (of voeden) komt er meerdere keren een toeschietreflex. Wanneer er vrijwel geen melk meer komt, kunt u uw borsten nog eens masseren en kort nakolven.

Zolang uw baby nog niet goed aan de borst drinkt, blijft u de eerste weken ongeveer 6 tot 8 keer per 24 uur (na) kolven. Dat wil zeggen dat u eerst probeert uw baby aan te leggen, daarna voedt u de baby bij met de melk die u de vorige voeding heeft afgekolfd. Kolf daarna borstvoeding af voor de volgende voeding.

Het bewaren van moedermelk

Alle melk die u afkolft kan worden bewaard. Zorg dat de melk op dezelfde temperatuur is voordat u het bij elkaar in een flesje doet. De melk van één kolfsessie kan bij elkaar maar ook koude melk kunt u samenvoegen. Dan geldt de datum en tijd van de eerst afgekolfde melk.
Ieder flesje moet voorzien zijn van een sticker met de naam van de baby, datum en tijd van het afkolven.
Bewaar moedermelk niet in de deur van de koelkast, dit is de minst koele plek. Zet het flesje met moedermelk liever achterin de koelkast.
Laat moedermelk voor het invriezen eerst afkoelen.
Verse melk verdient de voorkeur boven ingevroren melk. De melk die overblijft, kan worden ingevroren. Als u veel melk over heeft vragen wij u dat mee naar huis te nemen om daar in te vriezen.

	Temperatuur	Bewaartijd
Verse borstvoeding	Kamertemperatuur thuis	6 tot 8 uur
Verse borstvoeding	Kamertemperatuur ziekenhuis	Tot de volgende voeding
Verse borstvoeding	Koelkast thuis 4 gr C	Tot 5 dagen
Verse borstvoeding	Koelkast ziekenhuis	48 uur
Borstvoeding	Vriesvak koelkast – 15 gr C	2 weken
Borstvoeding	Losse diepvries – 18/20 gr C	3 – 6 maanden
Ontdooide moedermelk	Kamertemperatuur of na opwarmen	1 uur
Ontdooide moedermelk	Koelkast	24 uur
Opgewarmde moedermelk	Kamertemperatuur	1 uur

Het opwarmen van moedermelk

De moedermelk kan direct na het kolven gegeven worden, als het niet gekoeld wordt hoeft het ook niet opgewarmd te worden.
De afgekoelde/bevroren moedermelk opwarmen onder een stromende kraan die van koud naar warm gaat. Nooit ontdooien onder een hete kraan; hierdoor gaan de antistoffen verloren.
Au bain-marie, het flesje moedermelk zet u in een kannetje of pannetje warm water.
Thuis kunt u ook een flessenwarmer gebruiken. Het water uit de warmer gooit u na gebruik meteen weg.
Kleine hoeveelheden melk kunnen onder een lauwwarm stromende kraan opgewarmd worden.
Op de kinderafdeling gebruiken wij een stoof om de melk te verwarmen.
Moedermelk liever niet in de magnetron opwarmen. Het risico bestaat dat de moedermelk te warm wordt. Tevens gaan waardevolle antistoffen en vitamines verloren.
Als moedermelk eenmaal is opgewarmd kunt u het niet opnieuw invriezen of opwarmen. U kunt het maximaal 1 uur bewaren en daarna weggooien.
Test de warmte van de voeding altijd door een druppel aan de binnenzijde van uw pols te laten vallen voor u het aan de baby geeft.

Manieren om moedermelk aan uw baby te geven

Met een sonde (alleen door verpleegkundigen).
Met een cupje. Vingervoeding.
Met een lepeltje.
Met een fles (op de kinderafdeling kan men voor deze vorm kiezen omdat daar baby’s liggen die een andere aanpak van zorg nodig hebben).
Met een borstvoedinghulpset.

De keuze van de manier van voeden hangt af van de situatie van uw baby. De verpleegkundige of de kinderarts geeft u hier uitleg over en kan u helpen bij het aanleren van bepaalde vaardigheden voor wat betreft het voeden van uw baby.

Het vervoer van borstvoeding
Als u thuis hebt afgekolfd en de afgekolfde melk naar het ziekenhuis wilt brengen moet de voeding tijdens het vervoer koel blijven. Een kleine koelbox of een koeltasje met koelelementen is hiervoor heel geschikt. Ook wanneer u weer aan het werk bent en afkolft, is het belangrijk de moedermelk gekoeld te vervoeren.

Na het vervoer kunt u de melk weer in de koelkast zetten.

Tot slot
Wanneer er tijdens de periode dat u aangewezen bent op afkolven vragen zijn of problemen ontstaan, kunt de hulp in roepen van de verpleegkundige of lactatiekundige in het ziekenhuis of een lactatiekundige bij u in de buurt raadplegen. Kijk voor de dichtstbijzijnde lactatiekundige op www.nvlborstvoeding.nl.

Informatie en verhuuradressen kolfapparatuur vindt u o.a op www.medela.nl.

Op de website www.borstvoeding.nl van de Samenwerkende Borstvoeding Organistaties (SBO) vindt u per aangesloten organisatie informatie over borstvoeding.

Uitgave: november 2010/38